Sigurnosna situacija u Evropi se pogoršava: Makedonija i NATO

0

Bezbedonosna situacija u Evropi, usložnjava se iz dana u dan. Poslednjih godina većina evropskih zemalja suočena je sa ogromnim prilivom migranata iz zemalja Bliskog Istoka, terorizmom , udarom na budžete, pretnjom od promene nacionalne strukture stanovništva. Osim toga Evropu potresaju i veliki ekonomski problemi izazvani pandemijom koronavirusa.

Pandemija je u, relativno kratkom vremenskom periodu otkrila, ne samo nesposobnost razvijenih demokratskih država da se nose sa situacijom nego i istinsku prirodu značajnog broja međunarodnih organizacija koje su se do pre pola godine činile stabilnima, u većoj ili manjoj meri.

Jedna od njih je i NATO. Dok su se Rusija i Kina herojski borile protiv prvog talasa koronavirusa i dopremale svojim avionima medicinsku pomoć evropskim zemljama, pa čak i SAD, NATO nije učinio ništa da pomogne svojim članicama. Tako se Crna Gora kao, tada najmlađa članica ove alijanse obratila za pomoć u vidu medicinske opreme. Zauzvrat umesto pomoći NATO joj je ponudio taksi usluge odnosno transport medicinske opreme iz Kine.

Ništa bolja situacija nije ni sa razvijenim evropskim zemljama i dugogodišnjim članicama ove alijanse. Države članice, koje su do juče slovile kao saveznici, upustile su se u predatorsko ponašanje i otimačnu medicinskog materijala.

Skoro preko noći, svi su se setili granica i zatvorili ih, čak i prema najbližim saveznicima, kako bi ograničili prodor virusa na svoju teritoriju. Nemačka, zajedno sa Francuskom, je onemogućila izvoz medicinske opreme kako zemljama članicama EU, a samim time i NATO-a, tako i državama izvan Unije, uprkos brojnim kritikama.

Ovaj nagli izliv realpolitike na političku scenu inače ispunjenu demagogijom o zajedništvu, zajedničkim vrednostima, evroatlantskoj saradnji i drugim već odavno izlizanim floskulama jasno upućuje na površnost ideološke nadgradnje NATO saveza koja više ne služi kao faktor ujedinjenja već sredstvo skrivanja problema od javnosti.

Međutim, u najvećem jeku pandemije NATO je 27 marta 2020 godine primio svoju 30. članicu. Radi se o Severnoj Makedoniji, koja je, poput Crne Gore ovom savezu pristupila bez saglasnosti sopstvenih građana, a sporazum o pristupanju potpisala je tehnička vlada i to u vreme vanrednog stanja u zemlji zbog pandemije.

S obzirom na veličinu zadatka, pogledajmo čime najnovija članica alijanse doprinosi njenoj borbenoj gotovosti i snazi. Makedonska vojska broji 8.000 aktivnih vojnika sa još pet hiljada u rezervi. Vazdušne snage najnovije članice čini dvadeset helikoptera. Bez flote i sa godišnjim vojnim budžetom od 150 miliona dolara, Skoplje nije uopšte popravilo statistiku niti sigurnost alijanse. To na kraju krajeva nikada nije ni bio cilj.

Iz perspektive NATO, Makedonija je još samo jedna domina u nizu kojom se dodatno ostvaruje pritisak na Srbiju, a samim tim i Rusiju, jer kontrolisanjem Srbije se uskraćuje mogućnost daljeg jačanja ruskog uticaja na Balkanu. Računica Skoplja, pored novih mogućnosti koje se pružaju političkoj eliti, posmatra ulazak u NATO kao vid rešavanja unutrašnjeg problema sa Albancima i njihovom idejom Velike Albanije koja bi obuhvatala skoro polovinu trenutne makedonske teritorije.

S obzirom da su Severna Makedonija i Albanija zemlje članice NATO saveza, po nekoj logici, trebalo bi doći do smanjenja tenzija i teritorijalnih pretenzija, no ako je suditi po odnosu između Atine i Ankare, članstvo u NATO paktu neće pomoći Skoplju da ograniči apetite Tirane. Dugogodišnje članstvo Grčke i Turske u savezu nije sprečilo Tursku u stalnim narušavanjima grčkog vazdušnog prostora te provokacijama u Egejskom moru. Migrantska kriza je dodala novu dimenziju napetostima s obzirom da zvanični stav vlade u Atini prepoznaje Tursku kao glavnog katalizatora u stalnom kretanju migrantskih grupa prema grčkim ostrvima u Egeju.

Uzevši u obzir vremenski dužinu sukoba između Grčke i Turske te nesposobnost ili nezainteresovanost alijanse za rešavanjem dotičnog problema, za očekivati je da će makedonsko-albanske tenzije biti prepuštene svome trenutnom toku što će svakako ići na ruku Albanaca i ne garantuje da u nekom budućem trenutku neće doći do teritorijalnog umanjenja Severne Makedonije na račun velikoalbanskog projekta.

Pored istorijskih sukoba između zemalja članica koji su se u NATO-u pronašli zahvaljujući rastu organizacije, sve češće su kritike na račun saveza od strane starih i mnogo važnijih članica, kao što su Sjedinjene Države i Francuska.

Stav trenutnog predsednika Amerike, Donalda Trampa, po pitanju NATO saveza je već dobro poznat. Bez obzira na kritičare Trampovih argumenata, oni jesu zasnovani na činjeničnom stanju. Dok Sjedinjene Države plaćaju većinu troškova NATO-a, više od polovine ostalih članica ne troše dovoljno na sopstvene odbrambene kapacitete.

U pogledu bezbednosti, to je bila jedna od osnovnih Trampovih kritika, no zanimljivo je primetiti da na budućnost NATO-a utiče i razvoj ekonomskih odnosa između Sjedinjenih Država i Evrope. Donald Tramp je i u ovom pogledu bio više nego jasan. On evropske kompanije i interese EU vidi kao konkurente Sjedinjenim Državama. Nedostatak kohezije na ekonomskoj ravni, vidljiv u Trampovom odnosu prema evropskim kompanijama koje su obuhvaćene carinskim nametima, će se nesumnjivo preliti na političku i sigurnosnu scenu.

S obzirom na Trampov stil i ideološku platformu „Amerika na prvom mestu“ njegovi verbalni napadi na EU i NATO, te potezi koji dovode u pitanje dosadašnje transatlantske savezničke odnose se, do određene mere, i očekuju od trenutnog američkog predsednika. Veće iznenađenje predstavljaju komentari francuskog predsednika Emanuela Makrona koji je izazvao buru reakcija karakterišući NATO kao organizaciju „na aparatima“.

Uprkos kritikama, Makron je ostao pri svome stavu opravdavajući svoju izjavu promenom američkog ponašanja prema evropskim saveznicima te potrebom obraćanja veće pažnje prema sigurnosnim pretnjama koje dolaze iz Afrike, sa posebnim naglaskom na terorističke organizacije. Posebno zanimljiv stav francuskog predsednika, koji je uzburkao mnogo duhova u Istočnoj Evropi, bila je opaska da „stvarni neprijatelj Evrope nisu ni Rusija niti Kina, već terorizam“.

Prilikom svoje analize trenutnih odnosa unutar NATO saveza, Makron nije propustio priliku da uputi kritike na račun Ankare zbog ulaska turskih trupa na sever Sirije, što nas dovodi do sledeće krizne tačke u strukturi alijanse, odnosa Turske i Sjedinjenih Država, odnosno Ankare i ostatka Alijanse.

Pogoršavanje odnosa između Turske i Vašingtona, što je dalje dovelo do pogoršanja odnosa untuar samoga saveza, proisteklo je iz niza događaja koji su započeli sa pokušajem državnog udara u Turskoj 2016. godine. Novo geopolitičko pozicioniranje Turske ju je dovelo u bližu vezu sa Ruskom Federacijom iz čega je proizašla kupovina ruskog protiv-vazdušnog sistema S-400 i otvaranje Turskog toga, gasovoda kojim će energenti stizati iz Rusije u Evropu.

Američka reakcija obuhvatila je okončavanje turskog učešća u projektu razvoja lovca pete generacije F-35 te onemogućavanjem isporuke dotičnih lovaca Ankari. Turska je, zbog svojih vojnih kapaciteta, jedna od važnijih članica saveza i druga zemlja unutar alijanse, odmah nakon Sjedinjenih Država, po veličini vojnih snaga.

Već i sama namera Turske da deluje u sopstvenom interesu, te ostvari bliže odnose sa Rusijom, Iranom i Kinom, dovoljna je da unese nestabilnost u strukturu saveza. Eventualni izlazak Ankare, iako trenutno ništa ne upućuje na to, iz NATO saveza ostavio bi dotičnu organizaciju značajno umanjenu u sposobnostima projektovanja vojne sile i uticaja posebno u oblastima Bliskog Istoka i Kavkaza.

S obzirom na jasno uočljivu i, medijskim uplivom, naglašenu krizu u odnosima između Sjedinjenih Država i Turske, po strani često ostaju manje primetne podele unutar NATO saveza. Javna slika alijanse stvara utisak monolitnosti, ujedinjenosti oko istoga cilja i istih principa, no kao što obično biva u ovakvim slučajevima, to je samo slika za javnost.

Pojava grupa sa različitim interesima unutar Severoatlantskog saveza bila je neminovnost s obzirom na, skoro pa maničnu, brzinu širenja alijanse. Nove zemlje članice su u strukturu organizacije uvele različite geopolitičke percepcije, raznolika politička i istorijska iskustva te u potpunosti neuravnotežene odnose u pogledu vojnih kapaciteta i doprinosa zajedničkoj sigurnosti, a veliki broj interesa je plodno tlo za njihovo sukobljavanje.

Francuski predsednik nije usamljen u svome pogledu na trenutno stanje NATO-a i uživa podršku Holandije i Luksemburga.

Da se ne izgubi osnovni smisao postojanja saveza, tu je grupa država, sastavljena od Velike Britanije, Kanade, Litvanije, Estonije, Latvije, Poljske, Češke i Holandije koje u Rusiji vide suštu opasnost po Evropu, dok nasuprot njima stoje Grčka, Italija, Mađarska, Slovačka i Francuska sa umerenijim stavom prema Moskvi. Istovremeno, za drugu grupu članica, koju čine Sjedinjene Države, Kanada, Nemačka i Francuska, Kina je, pored Rusije, takođe dobila ulogu osnovne pretnje Evropi. Nasuport njima stoje Hrvatska, Mađarska, Grčka, Luksemburg, Portugal i Italija, koje su mahom imale koristi od kineskih investicija i koje u kineskom projektu Pojas i Put vide priliku za dalji ekonomski razvoj ili izlazak iz nezavidne situacije u kojoj su se našle zahvaljujući svojim partnerima iz Evropske Unije.

S obzirom na ulazak Skoplja u alijansu, Srbija i Bosna i Hercegovina ostaju jedine zemlje na Balkanu koje nisu članice. Usled političke kompozicije, pitanje je hoće li BiH ikada postati član. Pre nego što je pandemija korona virusa potisnula sve drugo u stranu, bosanskohercegovačka politička scena bila je obeležena raspravom o prirodi dokumenta pod nazivom ANP, odnosno Godišnji nacionalni plan.

Većina teksta unutar dokumenta sačinjena je od već viđenih fraza koje zapravo upućuju na dalju saradnju između Bosne i Hercegovine i NATO saveza, sa bitnim izuzetkom u samome uvodu teksta kojim se ističe da se „dokument podnosi bez prejudiciranja konačne odluke o članstvu, a za čije će usvajanje biti potrebna dodatna odluka Predsedništva i Parlamentarne skupštine BiH“. Sudeći prema formulaciji, predstavnici Srba u zajedničkim institucijama imaju mogućnost zaustavljanja ulaska BiH, odnosno Republike Srpske, u strukture NATO saveza i odgovornost srpske političke elite je da u tom cilju i deluje.

NATO savez je daleko od onoga što se predstavlja oku svjetske javnosti.

Najvažniji protivnik NATO saveza, stvarni ili zamišljeni, bila je i ostala Rusija. Ponašanje ruske strane, bez obzira kako ga tumačili, ne utiče previše na alijansinu percepciju Moskve. Sjeveroatlantski pakt, s obzirom na način osnivanja, po automatizmu mora Rusku Federaciju posmatrati kao glavnog protivnika. Bez toga, gubi se osnovni smisao kompletnog saveza . Sve se drugo može smatrati izgovorom koji podržava iluziju da je NATO redefinisao svoj prvobitni zadatak.

Security situation in Europe gets worse: Macedonia and NATO

Ostavi utisak

Molimo vas unesite komentar
Molimo vas unesite ime